– nierozpoznane wymiary rozwoju kulturalnego. ShortCut/Cięcie: prolog –

 

 

 

 

 

hjk

W ramach projektu przeprowadzono badania i działania animacyjne w Ostałówku i Broniowie koło Szydłowca, które stanowiły kontynuację 5-letnich badań etnograficznych prowadzonych w tych miejscowościach oraz projektów animacyjno-etnograficznych realizowanych tam w ostatnich latach przez studentów, animatorów i artystów („Miejsce wspólne”, „Trzy bieguny”). Realizacja omawianych zadań miała umożliwić zmierzenie się z pytaniem: w jaki sposób tego typu przedsięwzięcia społeczne/artystyczne pobudzają lokalne potencjały kreatywności kulturowej? Wcześniejsze doświadczenia z tego typu działaniami pokazują, że wychodząc z perspektywy etnograficznej i zakładając, że akcje i wydarzenia kulturalne nie tyle  (albo: nie tylko) wprowadzają nowe jakości życia kulturalnego, ale stwarzają warunki, by ujawniło się to, co głęboko ukryte i zarazem bardzo wartościowe w życiu tych społeczności, sądzimy, że zaplanowane badania etnograficzne oraz założone działania animacyjno-artystyczne pozwoliły wzbudzić niejawny, ale bardzo aktywny wymiar samoorganizacji społecznej i kreatywności kulturowej. Zbudowaniu nowej perspektywy poznawczej i antropologicznej służyła kilkutygodniowa „współobecność” w terenie, która miała sprawić, aby ujawnienie się tych jakości i potencjalności było możliwe – a także możliwe było ich dostrzeżenie i opisanie. Projekt polegał z jednej strony na badaniach etnograficznych poświęconych m.in. działającym tam nieformalnym aktywistom, działaczom społecznym i grupom samoorganizacji, z drugiej strony polegał na przeprowadzeniu ponownej serii wydarzeń animacyjno-artystycznych w tych miejscowościach powiązanych z badaniami społecznymi i współobecnością etnograficzną. Przeprowadzenie kolejnej tury akcji artystyczno-animacyjnych (fotograficznych, tekstowych, performatywnych, muzycznych i in.) pozwoliło sprawdzić, jak nowy typ zaprojektowanych działań wpłynął na lokalne – nieco już wcześniej rozpoznane – formy uczestniczenia i jakie nowe pokłady aktywności kulturowej odsłonił. Kolejne inicjatywy artystyczno-animacyjne wynikały z dynamiki spotkania i stanowiły odpowiedź na istotne dla lokalnej sfery w danym czasie problemy, tematy. Jednym z poruszanych wątków był motyw „powrotu” animatorów: sposobu percypowania ich długofalowej obecności przez mieszkańców Ostałówka i Broniowa oraz sposobu definiowania swojej roli przez samych badaczy w kontekście zaistniałej „sytuacji etnograficznej” (bliskość i znaczenie zawiązanych relacji, próby przekroczenia dychotomii field-desk, problem równowagi między badaczem i badanym). Projekt stał się przedmiotem realizacji filmowej. Jego efekty zostały zdokumentowane i zaprezentowane podczas kongresu „ShortCut Europe 2011”, stanowiąc istotny głos w dyskusji na temat potencjału kreatywnego społeczności lokalnych oraz próby przekroczenia dyskursu „lokalnego rozwoju”.

 

Cele projektu

 

Celem projektu etnograficzno-animacyjnego we wsiach Broniów i Ostałówek koło Szydłowca było przygotowanie nowej perspektywy badania uczestnictwa w kulturze oraz nowego sposobu działania w kulturze w środowisku wiejskim. Rozpoznania i doświadczenia z realizacji tego projektu miały przede wszystkim pozwolić uchwycić oddolny sposób inicjowania i aranżowania działań kulturalno-rozwojowych. 

 

Inicjowanie i aranżowanie wydarzeń kulturalnych na wsi należy w tej perspektywie zarówno do animatorów kultury, przyjeżdżających artystów, jak i do mieszkańców oraz różnego typu liderów społeczności wiejskich. Rozgrywające się wydarzenia kulturalne są więc tutaj ramą dla wszystkich aktywności twórczych inicjowanych zarówno ze strony animatorów/artystów, jak i ze strony ludzi ze środowiska lokalnego. Jak sądzimy, umożliwiło to przeciwstawienie się obecnym w wielu programach kulturalnych modelom i stereotypom lokalnych środowisk peryferyjnych jako niezdolnych do działania i twórczej zmiany społeczno-kulturowej. Jednocześnie  chcieliśmy zainicjować budowę  takich założeń działania w kulturze i rozwoju poprzez kulturę, które już na wstępie widziałyby te społeczności jako posiadające zdolność do wytwarzania własnej, spontanicznej i oddolnej aktywności twórczej/kreatywności kulturowej. 

 

Wiąże się z tym uznanie z jednej strony roli animatorów, etnografów i przybywających z zewnątrz artystów, a z drugiej strony znaczącej roli wszystkich członków społeczności lokalnej, szczególnie tych, którzy pełnią rolę nieformalnych i często pozainstytucjonalnych inspiratorów (w możliwie najszerszym sensie) miejscowej aktywności społecznej i kulturalnej. Chcieliśmy w ten sposób zainicjować na nowo dyskusję na temat kulturotwórczego potencjału wiejskich środowisk peryferyjnych oraz roli animatora kultury, artysty i etnografa w tego typu środowiskach. 

 

Zbudowanie  nowej perspektywy pracy animacyjnej ze środowiskami uznawanymi za pozbawione dostępu do kultury polegało przede wszystkim na zbudowaniu przykładu „dobrej praktyki” animacji kultury, czyli różnorodnych działań społecznych i artystycznych realizowanych wspólnie z mieszkańcami Ostałówka i Broniowa i osadzonych w gęstym, etnograficznym kontekście. Inicjatywa była w ten sposób jednocześnie nakierowana na stworzenie i poprowadzenie dobrego projektu społeczno-artystycznego oraz na zbudowanie umiejętności rozpoznania i wzmacniania twórczych i oddolnych aktywności mieszkańców współczesnej wsi.

 

 

 

Projekt zrealizowany przy wsparciu finansowym Narodowego Centrum Kultury, program Obserwatorium Kultury.

 

Partnerzy projektu: Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego, Stowarzyszenie Katedra Kultury. 

 

Miejsce i termin realizacji projektu: Broniów i Ostałówek, południowe Mazowsze / lipiec-październik 2011 r.

l