– kontekst –

 

 

 


 fg

W Ostałówku i Broniowie koło Szydłowca, w obszarach wysokiego, wiejskiego bezrobocia, prowadzone były przez nasz zespół badania etnograficzne w latach 2004-2009. Były to bardzo intensywne spotkanie z ludźmi, rozmowy, wspólne mieszkanie, organizowanie wspólnego życia towarzyskiego. Nawiązane z ludźmi relacje i wspólne doświadczenia były punktem wyjścia do przygotowania i poprowadzenia tam projektów animacyjno-etnograficznych realizowanych w latach 2008-2010  (pt. „Miejsce wspólne” i „Trzy bieguny”). Szybko okazało się, że te działania stwarzają warunki do ujawnienia się  niezwykle interesujących wymiarów kreatywności kulturowej mieszkańców wsi. Rozpoznanie tych procesów wymaga jednak zbudowania pewnej nowej perspektywy działania animacyjnego, wzbogaconego wiedzą i uczestnictwem etnograficznym oraz aktywnością artystyczną.

 

Łączy się to z tym, że kiedy przedstawia się problemy współczesnej wsi i sposób życia jej mieszkańców, bardzo często pojawia się obraz kultury biernej, ubogiej, wymagającej z zewnątrz sterowanej zmiany i edukacji kulturalnej, stawiającej nawet pewien opór programom edukacji i aktywizacji (zob. film dokumentalny „Czekając na sobotę”). Są to rozpoznania,  które odmawiają w pewnym sensie tym społecznościom własnych mechanizmów modernizacyjnych, uznają je za peryferyjne i pozbawione życia kulturalnego. 

 

W naszej perspektywie wygląda to nieco inaczej – w Ostałówku i Broniowie napotkaliśmy społeczności, w których nie zanikły wcale wartościowe dyspozycje kulturowe czy umiejętności budowania wartościowego życia społecznego (i które należałoby w związku z tym „odbudować”). Wręcz przeciwnie, w miejscach tych odkryliśmy niewidoczny na początku  intensywny  wymiar życia ekonomicznego i społecznego, najróżniejsze aktywności organizacyjne, manualne, kulturalne. Napotykaliśmy tam rodziny zarobkujące przy zbieraniu ziół leczniczych porastających zugorowane pola, dostrzegliśmy, że ludzie wykonują prace dorywcze i chałupnicze, że istnieją tam nowe sieci kontaktów społecznych i intensywne doświadczenia migracji zarobkowych. Napotkaliśmy samodzielne konstrukcje,  narzędzia rolnicze – samoróbki,  samochody własnego pomysłu, świetlice – siłownie do ćwiczeń robione przez młodych i wiele innych. Działają i powstają obecnie w tych miejscach zespoły folklorystyczne, przygrywają im lokalni muzykanci (na akordeonie i barabanie), zespoły zdobywają środki na nowe stroje, warsztaty i wyjazdy. Ujawniają się rozmaite kręgi działania społecznego: starszych kobiet, które organizują wystrój świąteczny wsi, kapliczek, obiektów sakralnych, które organizują zbiórki i prace dla bezrobotnych mężczyzn ze średniego pokolenia; młodych ze wsi, którzy jeżdżą swymi samochodami (przyciemniane szyby, instalacje audio), i którzy nieustannie przerabiają, złomują i odzyskują na nowo części; opiekunów i restauratorów kapliczek i krzyży, dobudowujących drzewce i ozdoby, w nowych zaskakujących intencjach i znaczeniach; strażaków ochotniczych – całego ruchu społecznego fundującego zabawy, obchody rocznic, dbających o świetlice wiejskie, remontujących budynki w „czynie społecznym”. Działają tam jednocześnie wiejscy „społecznicy”, ludzie  pochłonięci pasją organizowania życia społecznego, dbania na różne sposoby o wspólnotę i tworzące jej najbardziej zaskakujące wizje. 

 

Nasz projekt działań animacyjnych i artystycznych polegał na skonstruowaniu i przeprowadzeniu takich działań społecznych i artystycznych, które są w stanie pobudzić i odsłonić te lokalne potencjały kreatywności/aktywności twórczej.