– kontekst –

 

 

 

 

 

kl

kl

Realizowane w ramach projektu „Cięcie” działania stanowią kontynuację idei przyświecającej projektowi „Nierozpoznane wymiary rozwoju kulturalnego”, a zawartej m.in. w książce Tomasza Rakowskiego „Łowcy, zbieracze, praktycy niemocy”, zgodnie z którą działania kulturalne/artystyczne, oparte na dłuższej „współobecności”, są w stanie nie tyle zmienić czy rozwinąć nowe jakości życia kulturalnego, co stworzyć warunki, by ujawnił się aktywny wymiar kreatywności kulturowej lokalnych społeczności. Taką sytuacją, do której w swym projekcie realizowanym w ramach „Cięcia” nawiązywał np. Paweł Althamer, jest – zauważone przez badaczy i animatorów w miejscowościach na południowym Mazowszu – zjawisko twórczych działań wspólnotowych, dla których przedmiotem są stare tuningowane samochody. Ich właściciele tworzą tzw. kręgi, wokół których spotykają się, żeby posłuchać muzyki, tańczyć, spędzać wolny czas. W ten sposób młodzi, bezrobotni ludzie lokują swój kapitał kreatywny tworząc przy okazji nowy wymiar ekonomicznego rozwoju regionu. W „piątkowych kręgach samochodowych”, jak wskazuje Tomasz Rakowski, można dostrzec tworzone ad hoc własne „instytucje kultury”, które powstają z autentycznej potrzeby przeżycia wspólnotowego oraz aktu twórczego, stanowiąc alternatywę wobec braku lub niechęci instytucji kultury oficjalnego obiegu. Ten ostatni wątek spotkania lokalnej społeczności z centralnymi instytucjami oraz tego, co się wydarza „pomiędzy”, rozwijał w swym działaniu Artur Żmijewski.

Grupy PGR_ART i vlep[v]net podobne założenia realizowały na os. Dudziarska w Warszawie – stworzonym w latach 90. przez urzędników osiedlu, które zostało wybudowane dla osób zubożałych, rodzin patologicznych, eksmitowanych z innych dzielnic. Ów „błąd urzędniczy”, gettyzacja mieszkańców (zintensyfikowana przez oddzielenie od miasta torami kolejowymi, sąsiadującą z blokami spalarnią śmieci etc.), stały się w roku 2010 przedmiotem działania artystycznego Grzegorza Drozda. Słynny „Universal”, znany bardziej jako „Czarne kwadraty”, podzielił środowisko artystyczne, jednak przez mieszkańców, ze względu na sposób przeprowadzenia tego projektu i ostateczny obraz, jaki nadał osiedlu, został oceniony jednoznacznie krytycznie. Realizowane przez PGR_ART i vlep[v]net inicjatywy, prowadzone w cieniu „Czarnych kwadratów” i w relacji do nich, opierały się na dłuższej obecności artystów na osiedlu: warsztatach, dyskusjach, działaniach z mieszkańcami, które z jednej strony stanowiły odpowiedź na komunikowane i zaobserwowane potrzeby czy zainteresowania mieszkańców, z drugiej zaś strony stanowiły przestrzeń dla ujawnienia się kreatywności społeczności, opisywanych i odbieranych często przez pryzmat kategorii bierności, bezradności, „wyuczonej niemocy”.